Solastalgia
Lola Daels
zaterdag 24 oktober 2026
Hoe verhoud je je tot een landschap dat je herkent, maar dat intussen onherroepelijk veranderd is? Wat gebeurt er wanneer de plek die ons een gevoel van geborgenheid geeft, tegelijk de sporen draagt van vervuiling, uitputting en menselijke ingrepen? Solastalgia benoemt het verdriet en de vervreemding die ontstaan wanneer onze vertrouwde leefomgeving wordt aangetast. Het is een vorm van heimwee naar een plek waar we nog steeds zijn, maar die niet langer dezelfde is.
Vanuit die gedachte onderzoekt Lola Daels hoe menselijke activiteit het landschap vormgeeft, exploiteert en uiteindelijk ook beschadigt. In haar werk brengt ze de sporen van industriële productie en grondstoffenwinning samen met de geschiedenis van ambachtelijke technieken en decoratieve tradities. Ze zoekt daarbij bewust de spanning op tussen schoonheid en vernietiging, tussen het verlangen naar luxe en de ecologische en sociale gevolgen die er vaak achter schuilgaan.
Post-Industrial Landscapes
In de reeks Post-Industrial Landscapes (2023–ongoing) richt Lola Daels haar blik op landschappen die getekend zijn door industriële activiteit. Het zijn geen anonieme landschappen maar concrete plaatsen, verspreid over de wereld, waar mijnbouw, chemische industrie en oliewinning diepe sporen hebben nagelaten. In Ajka, Hongarije, stroomde giftige rode modder uit een bassin, terwijl miljoenen liters vervuild mijnwater de rivieren in Silverton, Verenigde Staten, oranje kleurden. In Norilsk in Rusland legde een dieselramp de kwetsbaarheid van infrastructuur op smeltende permafrost bloot. In Geamăna, Roemenië, werd een dorp grotendeels overspoeld door giftig mijnslib in de Roșia Poieni-kopermijn en in Nonza in Corsica ontstond een zwart strand uit asbestafval, het ‘plage noir’ van Nonza. Aan de kust van Rosignano in Italië kreeg het strand zijn opvallend witte kleur door de lozing van calciumcarbonaat-afval van Solvay. In de Nigerdelta heeft decennialange olievervuiling zowel het landschap als het leven van lokale gemeenschappen ingrijpend veranderd en de industriële verdampingsbekkens van Utah, in de Verenigde Staten verschenen geometrische, kunstmatige landschappen.
Deze plaatsen zijn geen uitzonderlijke incidenten, maar getuigen van de manier waarop economische belangen en industriële productie onze omgeving vormgeven. Wat op afstand soms een fascinerend, abstract of zelfs idyllisch beeld oplevert, blijkt bij nader inzien het resultaat van vervuiling, uitputting en structureel falen. De landschappen dragen de zichtbare sporen van systemen waarin voortdurende groei en de ontginning van grondstoffen vaak zwaarder wegen dan ecologische grenzen en menselijke leefbaarheid.
Opmerkelijk is de techniek waarmee Lola Daels deze landschappen verbeeldt. Ze maakt gebruik van pietra dura, een arbeidsintensieve techniek waarbij verschillende steensoorten zorgvuldig met de hand in een oppervlak worden ingelegd. Historisch werd deze techniek onder meer ingezet om idyllische landschappen, exotische taferelen en decoratieve voorstellingen te creëren. Lola Daels keert die traditie binnenstebuiten. Met dezelfde precisie en aandacht brengt ze beschadigde en toxische landschappen in beeld die getekend zijn door industriële vervuiling en menselijke destructie.
De keuze voor steen is daarbij betekenisvol. Het materiaal verwijst naar de geologische oorsprong van het landschap, naar de aarde als drager van natuurlijke rijkdommen én als grondstof die wordt gewonnen, verplaatst en verwerkt. De minutieuze uitvoering verleent de voorstellingen een zekere schoonheid, maar die schoonheid schuurt met wat ze tonen. De werken nodigen ons uit om langer te kijken en onze eerste indruk te herzien. Wat eerder aantrekkelijk lijkt, onthult bij nader inzien de littekens die menselijke ingrepen in het landschap hebben achtergelaten.
Haar werken nodigen ons uit deze landschappen niet langer als uitzonderlijke rampen te beschouwen, maar als sporen van een economisch systeem dat dezelfde vormen van uitputting en vervuiling telkens opnieuw voortbrengt. Ze zijn geen incidenten, maar monumenten van een tijdperk.
Creatures of the Sea
In Creatures of the Sea (2023–2025) verschuift de aandacht van het landschap naar de grondstoffen die deel uitmaken van onze dagelijkse consumptie. De reeks vertrekt vanuit een herkenbaar icoon: de chocolade zeevruchten met hazelnootpralinévulling die we associëren met vakantie, de kust en een typisch stukje Belgische cultuur. De vertrouwde vormen van schelpen en schaaldieren krijgen bij Lola Daels echter een andere gedaante. Haar sculpturen zijn geen chocolade, maar imitaties van marmer, uitgevoerd in scagliola, een techniek waarbij gepigmenteerd gips wordt bewerkt om de uitstraling van natuursteen na te bootsen.
Die dubbele imitatie roept een gevoel van verwarring op. De sculpturen glanzen en ogen luxueus, maar hun oppervlak en materiaal verraden dat er iets niet helemaal klopt. Ze lijken tegelijk vertrouwd en vreemd, verleidelijk en levenloos. Hun vormen verwijzen naar zeedieren en organismen die deel uitmaken van een levende wereld, en nu als verstilde, bijna fossiele objecten voor ons liggen.
Vanuit deze vervreemding ontvouwt zich een bredere reflectie over de herkomst van grondstoffen en de manier waarop culturele waarden worden toegekend. Chocolade is uitgegroeid tot een internationaal symbool van de Belgische identiteit, terwijl
de cacao die ervoor nodig is, van elders moet komen. Ze komt uit andere delen van de wereld, onder meer uit West-Afrikaanse of Zuid-Amerikaanse landen, waar de teelt en productie gepaard kunnen gaan met ontbossing en uitbuiting. Het genot dat we met chocolade associëren, staat zo niet los van de omstandigheden waarin de grondstof wordt verhandeld.
Lola Daels verbindt de vormen van de iconische zeevruchten met steensoorten die afkomstig zijn uit de landen waaruit België cacao importeert. Zo brengt ze verschillende grondstoffen en geografische gebieden met elkaar in verband. De sculpturen worden als het ware pionnen in een complex spel waarin geschiedenis, globalisering en consumptie elkaar kruisen.
Ook de keuze voor scagliola krijgt binnen deze context een extra betekenis. De techniek ontstond onder meer als alternatief voor marmer, op plaatsen waar het kostbare natuursteen niet voorhanden was. Het werd nagebootst om de uitstraling van luxe en rijkdom te kunnen reproduceren. Bij Lola Daels wordt die geschiedenis een spiegel voor onze eigen verlangens: we verlangen naar wat kostbaar, zeldzaam en begeerlijk lijkt, zelfs wanneer het slechts een imitatie is. De sculpturen lijken iets te beloven wat ze tegelijk ontkennen. Het is geen steen, geen chocolade en geen levende natuur. Het is een zorgvuldig gemaakte illusie.
Solastalgia
In beide reeksen onderzoekt Lola Daels hoe materialen en beelden onze verhouding tot de wereld beïnvloeden. Ze toont hoe landschappen en grondstoffen niet alleen door natuurlijke processen worden gevormd, maar ook door menselijke verlangens, culturele conventies en economische systemen. Wat we als mooi, waardevol of typisch eigen beschouwen, blijkt vaak verbonden met plaatsen en levensomstandigheden die buiten ons blikveld blijven.
Solastalgia krijgt zo een betekenis die verder reikt dan het verdriet om een aangetaste leefomgeving. Het gaat over het besef dat onze vertrouwde wereld verweven is met processen die haar ondermijnen. De landschappen in Post-Industrial Landscapes maken de littekens van die processen zichtbaar; de sculpturen van Creatures of the Sea leggen de minder zichtbare verbanden bloot tussen consumptie, afkomst en uitbuiting.
Lola Daels confronteert ons niet met een eenvoudige tegenstelling tussen natuur en cultuur, of tussen schoonheid en vervuiling. Ze toont juist hoe nauw die begrippen met elkaar verweven zijn. Haar werken verleiden ons met hun vorm en afwerking, maar laten die aantrekkingskracht niet ongemoeid. Achter de glans schuilt een ongemakkelijke werkelijkheid; achter het vertrouwde object een wereld van afhankelijkheden.
Misschien ligt precies daar de kracht van haar werk: in het ogenblik waarop onze blik kantelt en we beseffen dat het landschap nooit zomaar een decor is, dat een grondstof nooit zomaar een materiaal is en dat schoonheid niet losstaat van de wereld waaruit ze voortkomt.
photo’s by We Document Art
